KIBRIS UYUŞMAZLIĞI, LOZAN VE TÜRKİYE
ALİ KURUMAHMUT Deniz Hukukçusu (E) Kurmay Yarbay

"Kuzey Kıbns Türk Cumhuriyeti, Güney Kıbrıs Rum Yönetimi ve sahip olduğu üsler sebebiyle de İngiltere'nin egemen olduğu*" Kıbns, mevcut coğrafî konumu ile jeopolitik ve jeostratejik önemi dolayısıyla Doğu Akdeniz'in batmayan ve demir atmış uçak gemisi olarak ifade edilebilir. Ada, bahse konu öneminden dolayı daha ilk çağlardan İtibaren çeşitli kavim, topluluk ve devletlerin istilasına uğramış; tarih boyunca çok sayıda devlet ve topluluğun hakimiyet ve idaresi altına girmiştir'21. 1489 yılında Venedik egemenliğine geçen Kıbrıs, 1570-1571'de Osmanlı İmparatorluğu tarafından feth edilmiştir. Böylece Lozan Barış Andlaşması'na kadar devam eden ve yaklaşık 350 yıl süren Türk egemenliği dönemi başlamıştır'3'. 4 Haziran 1878 tarihli Türk-İngiliz Savunma Andlaşması141 ile egemenlik hakkı Osmanlı Devleti'ne ait olmak üzere Kıbrıs'ın yönetimi İngiltere'ye devredilmiştir*5'. İngiltere, Osmanlı İmparatorluğu'nün Birinci Dünya Harbi'ne katılmasını bahane ederek, 5 Kasım 1914'de adayı ilhak etmiştir. Ancak, Kıbrıs'ta Türk egemenliğinin hukuken sona ermesi 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Banş Andlaşması'nın yürürlüğe girmesi ile olmuştur.

Bugün Türkiye-Yunanistan ve hatta Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinde önemli sorun merkezlerinden biri olan ve çözüm arayışları devam eden Kıbrıs'ta, adalet ve hakkaniyet esaslarına dayalı kalıcı bir bansın tesisi zor görülmektedir. Kıbrıs Rumlarının Enosis hayalleri ve Kıbns Türklerini basit bir azınlık olarak görmek istemeleri, Yunanistan'ın megalo-idea İdeolojisinden kaynaklanan yaklaştırılan ve Batı'nın Kıbrıs'ı bir Kellen adası olarak görme arzusu ile bu paralelde sürdürdüğü dolaylı ve bazen açık destek faaliyetleri, kalıcı bir barışın önündeki ciddi engellerdir. Kıbrıs'ın İngiliz yönetimine geçtiği 1878'den bağımsız Kıbns Cumhuriyeti'nin kurulduğu 1960 yılına kadar geçen 82 yıllık sürede, Ada'da ve uluslararası arenada vuku bulan ve Kıbns'ın geleceğini yakından İlgilendiren bazı gelişmelerin, Kıbrıs üzerinde oynanmak istenen oyunlar ve hesaplaşmalar ile "Enosis", "Megalo-idea" ve "Batı desteği" gibi müphem ve tartışmaya açık kavranılan aydınlatabileceği kanısındayım..."

Abonelik için tıklayınız.

- Geri -