TÜRKİYE-ABD İLİŞKİLERİ HAKKINDA BAZI HATIRLATMALAR

AYTUNÇ ALTINDAL

Türkiye-ABD ilişkilerinin başlangıç tarihi, şimdilerde unutulmuştur. Ama oldukça gerilere, 1780 lere kadar gider. Söz konusu yıllarda Amerikan gazetelerinde, Türk-Osmanlı tarım ürünlerini -başta da İzmir’in incirini- pazarlayan firmaların ilanları yer almaktaydı. 1799 da Başkan John Adams, bir komisyon kurdurtarak, komisyon başkanlığına atadığı William L. Smith ten, Osmanlılarla bir dostluk ve ticaret anlaşması yapabilmek için görüşmeler başlatmasını istemişti. Nedir ki, bu komisyonun gayretleri bir sonuç getirmemiş, Osmanlı Devleti, henüz rüştünü ispat etmemiş olan Amerika ile dostluk ve ticaret anlaşması imzalamaya yanaşmamıştı. Bu anlaşma daha sonra Başkan Andreq Jackson döneminde, 7 Mayıs 1830 da İstanbul da imzalandı. Böylelikle Amerika, 1535 yılından beri Osmanlı’nın vermekte olduğu kapitülasyonlardan da yararlanmış oldu. Amerika, kapitülasyonların veriliş sırasına göre, 12. devletti. Daha önce kapitülasyon almış olan Fransa, Avusturya,            İngiltere, Hollanda, İsveç, Danimarka, Prusya, Bavyera, Rusya ve İtalya bu özel ticaret anlaşmalarından büyük kârlar elde etmekteydiler.

Amerika ile imzalanan ticaret anlaşması ve verilen en imtiyazlı ulus statüsü, Amerikan Senatosu tarafından çabucak ve 40 lehte 1 karşı oyla onaylanmıştı!

Osmanlı topraklarına ilk ayak basan Amerikalı misyonerler ise, Pliny Fisk ve Levi Parsons olmuşlardı. Bu iki din adamı, 5 Ocak 1820 de İzmir’e gelmişlerdi. Anadolu topraklarında misyonerlik faaliyetlerini sürdürmek ve Hıristiyanlığın diğer kollarıyla misyonerlik yarışına girmek için uğraşan bu iki din adamından Amerikan Devleti ilginç bir talepte bulunmuştu. Kısaca ABCFM diye bilinen Congregational Kilisesi ne bağlı olan Amerikan Yabancı Misyonerlik Komisyonu, bu iki din adamından önce Anadolu daki aşiretlerin yerleşme alanlarını, göreneklerini ve yaşam tarzlarıyla Osmanlı daki SINIFSAL konumlarını incelemelerini ve raporlar halinde Kiliseye iletmelerini istemişti!

Amerika ile Türkiye arasında 1830 da imzalanan dostluk ve ticaret anlaşması, yaklaşık 100 yıl yürürlükte kaldı. Lozan (1923) anlaşmasıyla Türkiye, Osmanlı tarafından verilmiş olan tüm kapitülasyonlardan kurtuldu.

Abonelik için tıklayınız.

- Geri -