|
SAMSUN'DA
PONTUSÇU FAALİYETLER (*)
Dr.Nuri YAZICI
Başlangıçta, Batum'dan
Sinop'un doğusuna kadar bütün sahili ve İç Anadolu'da
Sivas ve Kayseri'ye kadar geniş bir alanı kaplayan
Pontos emeli, bazı politik gelişmelerden sonra
Samsun'u merkez seçerek faaliyetlerini burada
yoğunlaştırmıştı.
Samsun, coğrafi ve ticari önemi sebebiyle Pontos'a
başkent olarak seçilince, nüfusça da desteklenerek
Rum mucahir iskânı yoluna gidilmiştir. XIX. yy
sonlarında Samsun'un Hançerli, Pazar, Kaleiçi,
Çayıriçi (Cedid) ve Meğde mahalleleri gibi büyük
müslüman mahalleleri yanında, yerleştirilen Rum'larla
yeni mahalleler teşekkül etmişti.
Mütakere'den sonraki günlerde ise, muhacir akını
artarken, yabancı işgaliyle ve müfettiş ünvanıyla
gelen Yunanistan siyasi memurlarının tahriki ve
organizesiyle Rum çetelerinin tecavüzleri de şiddetleniyordu;
Samsun'un çıkış yolları Rum eşkiyası tarafından
kesiliyor, şehirde silahla dolaşılıyor , şehir
yakınlarında yaylım ateşi açılarak dehşet havası
estiriliyordu.
Rum halkın Osmanlı Hükümetiyle münasebeti kesilmiş
gibiydi; özel ve resmi işler için Metropolidhane'ye
müracaat ediliyordu. Nisan 192 1 'de Metropolidhane'de
yapılan aramalarda, Rum köylülerin kendi aralarındaki
mes'elelerin çözümü için Metropolidhane'ye buşvurduğunu
gösteren belgeler ele geçmişti. Hatta bunlar arasında,
Metropolid'e yazıIan 18 Haziran 1920 tarihli bir
mektupta Karagöl, Kurugökçe, Taflan köylerinde
120 tüfek bulunduğu ve mücadele edileceği bildiriliyordu.
Yunanistan'ın bağımsızlık günü olan 7 Nisan'da
da, Samsun'da büyük nümayişler yapılmıştı. Rum
kulüplerinde konferanslar verilmiş, Yunan gemilerinin
büyük maketleri. içlerinde mumlar yakılı 0lduğu
halde omuzlarda gezdirilerek gösterilerde bulunulmuştu.
Yunanlılar tarafından Samsun'a bilhassa önem verildiği
anlaşılmaktadır. Kordos Komitesi bölgede faal
haldedir. Samsun'a Yunanlı öğretmenler ve para
gönderilmektedir. Ayrıca. İstanbul'da Yunanlılar
tarafından yapılan izci teşkilatlarından artan
silah ve malzemeler sevkediIerek bölgedeki ayaklanma
desteklenmiştir.
SAMSUN'DA RUM'LAR TARAFIDAN KURULAN CEMİYETLER
İSE ŞUNLARDI:
1- Samsun Rum Muhacirin Cemiyeti (Le Comite des
Emigrants de Samsoun)
1918'de Samsun'da kurulmuş olup, başkanı Metropolid
Vekili Ef timos Zilon'du. Cemiyetin gayesi, Anadulu'nun
çeşitli yerlerindeki Rum nüfusu Samsun bölgesine
iskan ederek çoğunluk teminiydi.
Metropolidhane'nin aranması sırasında Eftimos
Zilon'un odasında tasarlanan Pontos Cumhuriyeti
haritası, çeşitli kazalardan düzenlenmiş, Osmanlı
Hükümeti aleyhine propaganda malzemesi olabilecek
mektupIar ve para makbuzları ele geçrnişti.
Metropolidhane kâtibi Andonaki'nin evrakı arasında
bulunan, cemiyetin 19181- 919 yıllarına ait kasa
defteri hesabına göre toplam gelirleri 20 657
Osmanlı lirasıydı. Bunun 20 635 lirası muhtelif
tarihlerde İstanbul Muhacirin Merkez heyeti'nden
gönderilmişti. Bu paranın bir kısmı Canik'teki
Rum yetimhanelerine harcanırken, büyük bir kısmı
da Samsun Rum köylülerine dağıtılmıştı. Fakat,
bu paranın ne karşılığı dağıtılmış olduğu belirtilmemiştir.
1919 - 1920 yılı kasa durumu da, 6 1 325 Osmanlı
lirasına bağlanmıştı. Bu paranın da bir kısmı
İstanbul Pontos Merkez-i Umumiyesi'n den, Osmanlı
Bankası yoluyla geliyordu.
2- PONTUS İDMAN KLÜBÜ:
(LE CLUB SPORTİF DU PONT)
Canik Mutasarrıflığı'nın 31 Mart 1921 tarih ve
287 sayılı gizli yazısında, Dahiliye Vekâleti'ne
bu adla bir cemiyetin kurulduğu, aslında bu cemiyetin
Asya-i Suğra Cemiyeti'nin bir şubesi olduğu, Metropolid
hane'nin tavassutu ve himayesi altında faaliyet
göstererek Rum gençlerini fikirleri etrafıda toplayıp,
maksadlarını gerçekleştirmeye çalıştıkları, para
topladıkları, beyanname dağıttıkları, kendilerine
katılmayanları ölümle tehdit ettikleri bildiriliyordu.
Bu cemiyet Kadıköy ve İlyasköy'de bir onbaşı ve
on Rum gencinden müteşekkil, silâhlı çeteler de
kurmuştu.
3- İrfanperverler Klübü ;
(Le Club des PhilomaTes)
İdman Klübü ile ortak faaliyette bulunan bir Rum
cemiyetiydi. Kendi ifadeleriyle "hemcinslerini
YunanlıIığa has bir surette terbiye etmek"
amacındaydılar.
4- Müdafaa-İ MeŞrute Cemiyeti :
(La Defens, Constitutionelle)
Cemiyet bir başkan ve biri veznedar , biri sekreter
olmak üzere üç üyeden oluşan heyet tarafından
yönetiliyordu. Samsun Metropolidhanesi'ndeki aramalarda
elde edilen nizamnamesine göre Ünye, Fatsa, Kavak,
Havza, Çarşamba, Bafra, Sinop, Inebolu, Tokat,
Kırşehir, Kayseri, Ürgüp'de şubeleri bulunuyordu.
Yine kendi ifadelerine göre, uğrayabilecekleri
tecavüzlere karşı silâhlı bir şekilde teşkilâtlanmışlardı.
Bulundukları bölgeleri kısımlara ayırararak, bir
âmir ve on Rum gencinden meydana gelen çeteler
kurmuşlardı. Samsun kazası da böyle bir takım
bölgelere, bölgeler de kısımlara ayrılmıştı.
Aynı teşkilatlanma programı köylerde de uygulanıyor,
cemiyete girenlere Incil, Hz. Isa, miIlet ve vatan
namına yemin ettiriliyordu. Bunu takip için de,
cemiyet içinde mahkemeler kurulmuştu. Teşkilât
tamamIanınca yirmi yaşından yukarı bütün Rumlar
silâhlandırılmış olacaktı.
5-Mukaddes
Rum Anadolu Cemİyetİ :
(La Saİnte societé Grecque d'Anatolie)
Bu cemiyet de kuruluşunu duyuran beyannamesinde,
hadiselerin Müdafaa-i Meşrute Cemiyeti'ni kurmayı
gerektirdiğini, yine aynı maksadla ''Mukaddes
Rum Anadolu Cemiyeti"nin teşekkül ettiğini
bildiriyordu.
Gece ve gündüz Rum'luğun hizmetinde ve Istanbul,
Izmir, Selânik ve Trabzon gibi yerlerdeki mukaddes
Rum cemiyetleriyle temasta oldukIarını bildirdikleri
bu beyannamede, amaçlarına ulaşmak için Rum halkının
yardımı istenmekteydi : zenginlerden altın, fakirlerden
para talep edilirken, vatanın feryadına kulak
asmayan, itaat göstermiyenlerin ölümIe cezalandırılacağı
belirtiliyordu.
6.Rum Teceddüt ve İhya Cemİyetİ ;
(La Societe de Renaissance Grecque)
Samsun'da kurulan bu cemiyet de, Müdafaa-i Meşrute
cemiyeti'nin bir şubesi gibi, onunla işbirliği
halinde çalışmıştır.
Bu cemiyetler doğrudan İstanbul'daki Rum cemiyetleri
ve Patrikhane'nin proğramı doğrultusunda faaliyet
gösteriyorlardı. Mâli bakımdan da, bu merkezlerden
desteklendikleri gibi, Rum halktan yardım da toplanıyordu.
Bu harcamalar özellikle Aralık 1918 ile Ocak 1921
arasına yığılmıştır. Bu yıllar arasında Sarnsun
Metropolidhane kasasından toplam 3256 431 kuruş
harcama yapılmıştır. Bu paranın büyük bir kısmı,
1 908 085 kuruş' u Sarnsun ve Canik Sancağı'nın
diğer kasaba heyetlerine, muhacir iskan ve iaşesi
için verilmişti. Köyler ve kasabalarda şahıslara
ödenen para miktarı da 993 085 kuruşu buluyordu.
Metropolidhane katibi Andonaki'nin evrakı arasında
bulunan cep defterinden anlaşıldığına göre Tokat
ve Kayseri yetimhaneleri ile Yunan Kızıl Haç Heyeti'ne
ise toplam 670 000 kuruş verilmişti.
Bu para ve silah desteğiyle sürdürülen faaliyetlerin
yanında, işgalcilere casusluk yapıldığı gibi,
Türk halkının mukavemetini kıracak propaganda
beyannameleri de dağıtılıyordu. Bütün bunlardan
maksat mahalli asayişi bozuk gösterip bir yabancı
müdahalesini temin ve doğacak buhrandan istifadeyle
bu topraklarda bir ''Pontos Devleti'' ilan etmekti.
(*) Dr. Nuri Yazıcı
Milli Mücadele de Canik Sancağında Pontuscu faliyetler.
(1918-1822); 1989 Ank.
-
Geri -
|
