SAMSUN VE BAFRA BÖLGELERİNDE RUM-PONTUS ÇETELERİ ve KATLİAMLARI (*)
Hazırlayan : Müdafaa-i Hukuk

1. Dünya savaşında Ilk önemli Rum çetesl Bafra çevreslnde görülüyor. Bafra'nın "Nebyan" bölgesi yerinin sarplığı, Rum köylerinin yoğun oluşu, buradaki Rum köylerinin asi ve silahşör olması gibi bir takım sebepler dolayısıyla Pontus Rumluğu faallyetlerinln ilk göründüğü yer oldu. Nebyan bölgesinde özellikle 17 Rum köyünün o zamanki resmi nüfus slcll kayıtlarına göre 8612 nüfus ve 1457 hanesi vardır. İşte hemen 1500'e yakın silahlı çıkarılabillen bu 17 Rum köyü seferbelik emrine uymadıkları gibi, aynı emre uymak lstemeyen Bafra Rumları da Nebyana katılmaya başladılar.Nebyan da toplanan Rumlar kendilerine yeterli bir güç ve kuvvetin mevcudiyetine inandıktan sonra saldırıya geçmeye karar verdiler. Bafra Bölge Kumandanı Mehmet Fehml, Bafra Askerlik Şubesi Başkanı Mehmet Salih imzalarıyla ilgili makama verilen resmî raporda Nebyan çetelerinin yapmış oldukları korkunç olaylar dizisi ayrıntıları ile açıklanmaktadır. Rum çeteleri korkunç olayı Kasnakcımermer* köyünden iki müslüman köylü üzerinde uygulamışlar, bu iki zavallıyı, ters bir yönde sırt sırta bağlayarak diri diri yakmak suretiyle, Nebyanda senelerce devam edecek kanlı sahneyi açmışlardı. Ondan sonra görevine giden bir jandarmayı, birliğine katılmaya çalışan bir askeri, tarlasında saban süren bir çiftçiyi öldürmüşler, yollarda rastgeldikleri İslâm kadınlarının iffetine saldırmaya başlamışlardır. Bu iğrenç olaylardan sonra Nebyan çeteleri asıl toplu facialara giriştiler. İlk kanlı sahne Çağşur köyünde sergilendi. Nebyan bölgesindeki yoğun Rum köylerinin arasında 6 kadar İslâm köyü vardı. Bunların nüfusu 1 000 kadar olup, Rumların üçte biri derecesinde idi. İşte bu köylerin en büyüklerinden olan 150 haneli Çağşur köyüne Nebyat çeteleri bir gün ansızın baskın yaptılar. Köyü baştan sonra, bir hane bile istisna etmeksizin yaktılar. Köy halkını beşikteki çocuktan, en yaşlı ihtiyarına kadar tamamen öldürdüler. Bu köyden pek azı kurtuldu. Onlar da olay, esnasında köyde bulunamayanlardı. Bu kanlı ve vahşi başarıdan! sonra cüretlerini artıran câniler Koşaca köyünü de aynı şekille toptanyakarak köy halkının tamamını öldürdüler. "Boyalı, Türkmenler, Kasnakçı, Kuşyakası, Çepniler köyleri de bölüm bölüm yakıldı ve halkı yok edildi. Yalnız Çağşur ve Koşaca facialarında şehit edilen Müslümanların sayısı 367'dir.

Hele Türkiye, I. Dünya Savaşından mağlup çıkıp da silahları elinden alınınca bu çetelerin durumu büsbütün önem kazandı. Rumlar Pontus emellerini gerçekleştirmek için Nebyan çetelerini Ateşkesden sonra büsbütün genişlettiler. İlk hamlede Bafra kasabasından 3 bin Rum Nebyanlılar'a katıldı.Bütün kasabalarda ve köylerde ne kadar Rum varsa hepsi silahlandırıldı. Hükümet aciz düşürüldü. İslam halkı ise dehşet içerisinde bırakıldı. Nebyan çeteleri artık bu şartlar içerisinde saldırılarını Nebyan'ın dışına da yaymaya başladılar. Çeteler Nebyan.dan inerek karşılaştıkları köyleri basıyorlar. rastgeldikleri hayvanları sürüp götürüyorlardı. Bu şekilde Nebyan dışında 22 çlftlik ve han yaktılar.10 kızın ırzına tecavüz ettiler. Oruç köyü tam olarak mahv ve harap oldu. 27 köyü kısmen yağma edip yaktılar.Kalur Ada, Aglar köylerinin hayvanlarını, taşınabilir mallarını toptan gasp ettiler. Eynegazi ve Kuyumcu köylerininde bütün hayvanlarını alıp götürdüler. Alaçam köyünü dahi basarak 26 hayvan, 25 at.1 320 liralık da eşya götürdüler, Bunlardan başka Nebyan dışındaki Elmazsa köyünden 40. Çalköy köyünden 45, Çarın?" den 75,Terzilü'den 4, Enkizden 3, "Eyne Gaziden" 25 hane, ki toplam olarak 6 köyde 192 hane yaktılar. Evvelki 300 hanede buna eklenince Nebyan'dan 500 kadar İslam evinin yakıldığı anlaşılır.
Çeteler diğer taraftan Nebyan'ın batısında ki Kapıkaya bölgesine de inerek; Vezirköprü'den Kızılırmak vasıtasıyla gelen kayıkların içindekl bütün malları ve eşyaları yağma etmeye başlamışlardı. Hükümet bunları uzaklaştırmaktan aciz kaldığı, mllli kuvvetler daha tam olarak teşekkül etmediği için İslam halkı kendi başlarının çareslne kendileri bakmışlar ve Nebyan bölgesi güneyindeki yoğun İslam köyleri silahlanıp kendllerini Nebyancılara karşı savunmaya mecbur kalmışlardı. Nebyan'ın güneyindeki bu İslam köyleri 13 kadar olup 5-6 bin nüfusları vardı.
İşte ancak halkın o tedbiri sayesinde Nebyan çeteleri bu güney bölgeslne tecavüz edememlşler ve oradaki İslam köyleri onların saldırısından korunmuştur.

BAFRA ÇEVRESİNDEKİ RUM ÇETELERİNİN BAŞLICA REİSLERİ
Nebyan'da ve çok defa Nebyan'dan çıkarak Bafra çevreslnde eşkıyalık yapan Rum çetelerlnin büyük-küçük sayıları yüzlere ulaşmakta olup bunIardan başlıcalarının lsimleri ve kimlikleri aşağıdadır :
1. Bafra'nın Kilik köyünden çete relsl "İstavrl" (Bu kan dökücünün yaptığı olaylar sayılamayacak kadar çoktur)
2. Samsun'un Taflan Köyünden çete relsl"
Lefter"
3. Havza kazasının Küpçüdağı köyünden
"Piç Vasil"
4. Çok defa Bafralı İstavri ile hareket eden kuvvetli çetecilerden "Aliko"
5. Osmanbeyli köyünden "Peço"
6. Samsun'un Kurugökçe köyünden "Andon"
7. Balıklar köyünden "Endlk"
8. En ünlü çete relslerlnden Karapınarlı köyünden "PIÇ İlya" veya diğer adıyla"Kara İlya"
9. Kirazlı köyündenTaşcıoğlu "Kara Sava"
10. Bafra'nınYaylaköyünden"Kel Sava''
11. Samsun'un Egribel köyünden ''Anastas" ve bunun dayısı diğer Anastas.
12. Ayndere köyünden Balcıoğlu "Deli Yani"
13. Havza'nın Elmalıca köyünden "Eleni Çavuş"
14. Yeraltı köyünden "Falı"
15. Samsun'un Beyllk köyünden "Sarı İstil"
16. Kapıkaya köyünden "Kavaklıoğlı yuvan" ve bunun yeğeni TodaroğIu Agabyos.
17. Alaçam köyünden "Gürdekoğlu Simyon"
18. Ayndere köyünden "Temüroğlu Yani"
19. Bakırpınarı köyünden "istavri"
20. Zeynel* köyünden "Todoroğlu"

Bütün bu isimleri sayılan haydutlar hep değişik çetelerin reisleri olup her birinin 10'dan 100'e kadar adamı vardı. bunlar, Bafra çevresini yıllarca kavurdular. Birçok İslâm köyleri birer harabe oldu. Binlerce İslâm onların vahşetine kurban gittiler.

BAFRA'DA RUM EŞKİYASI TARAFINDAN ÖLDÜRÜLEN MÜSLÜMANLARDAN BİR KISMI
1. Kasaba'dan ve eşrafdan Muhzırzâde Şerafettin Efendinin Öldürülmesi.
2. Kasaba'dan Hamal Abbasoğlu İsmail Efendinin öldürülmesi.
3. Kasaba'dan Tutakoğlu Hüseyin ve oğlunun öldürülmesi.
4. Kasaba'dan Kuluoğlu Eyub'un öldürülmesi.
5. Domuzağılı Civarında Kürt Hacı Şakir'in öldürülmesi.
6. Karaköy'den iki Arnavudun öldürülmesi. Değirmene dönerken Enbiya Dağı ormanında Aliçavuş ve karısının öldürülmesi.
7. Sigara isimli yer ile Bafra arasında ve şose üzerinde ismi bilinmeyen lki kişinin öldürülmeleri.
8. Balık köyünde Kasaba'dan vergi toplama memuru Ali Efendi ve arkadaşlarının öldürülmeleri.
9. Karaköy'de Kara Şevkinin öldürülmesi.
10. Karaköy'de koyun çobanının öldürülmesi.
11. Karaköy'de bir Ardahanlı Kürdün öldürülmesi.
12. Karaköy'de asker Kenan'ın evinde öldürülmesi.
13. Kuşkalı Halim Ağa'nın Mahmut'un öldürülmesl.
14. Karaköy'de Gümüşhaneli bir kadının korkunç şekilde öldürülmesi.
15. Enbiya Dağı ormanında adları bilinmeyen 4 klşinin öldürülmesi.
16. Tekke sarmaşık köyünden Laz Ali"nin Osman'ın öldürülmesl.
17. Kösel köyünden Vazar ve Uzun Hasan'ın öldürülmesi.
18. Lengerli köyünde Ardahan Kürtlerlnden bir erkek ve bir kadının öldürülmesi.
19. Hacılar kürtler köyünden Ardahanlı Arslan'ın öldürülmesi.
20. Tekke sarmaşık köyünden Dumangöz oğlu İbrahim'in öldürülmesi.
21. Düzköyimamı köyünden Molla Mustafa ve arkadaşı Mehmet ve bir jandarmanın iş için Samsun'a giderken öldürülmeleri.
22. Ayazma köyünden Nurid oğlu Ali Ağa'nın öldürülmesi.
23. Sarpak köyünden Çerkes Yakup ve Müsteceb köyünden Hacıoğlu Kaşif ve arkadaşlarının öldürülmesi.
24. Akgüney ve Müsteceb köylerinden üç kişinin öldürülerek kuyuya atılması.
25. Tepmeş oymagı Karamece köyünden bir kişinin yolculuk ettiği sırada öldürülmesı.
26. Düzköy'den İsaoğlu Hasan'ın dağda öldürülmesı.
27. Kelemağrı köyünden Şirizâde Mehmet Bey'in çiftliği basılarak iki kadının yatalak hasta iken öldürülmesı.
28. Kasaba'dan Gübel oğlu Abdulkerim Efendinin çiftliği basılarak bir Arnavud çobanın öldürülmesi.
29. Gökalan köyünden seydi'nin derisi yüzülerek korkunç şekilde öldürülmesi.
30. Gökalan köyünden Mehmet'in evinin yakılması ve kendisinin öldürülmesi.
31. İlyaslı köyünden Molla Mehmet'in ve amcası Kuru Hüseyin'in öldürülmeleri.
32. İlyaslı köyünden Şakiroğlunun öldürülmesı.
33. Yiğitalan köyünden Kebanoğlu İbrahim ve yanındaki iki kadının öldürülmelerı.
34. Bengü köyünden Bektaşoğlu Osman'ın öldürülmesı.
35. Eynegazi köyünden Osman ve İmam'ın öldürülmesi.
36. Kaygusuz köyünden Çerkeş Hacıbeyoğlu küçük yaştaki çocuğun öldürülmesi.
37. Çepniler köyünden Ali Osman ve arkadaşının öldürülmesi.
38. Ahırcık köyünden Sivaslı Ahmet Ağa oğlunun öldürülmesı ve yakılması.
39. Kirne köyünden Oruç oğlu Salih'in karısıyla beş çocuğunun yakılarak öldürülmeleri.
40. Kirne köyünden Ali'nin,ailesi, Çoluk çocuğuyla yakılarak öldürülmesi.
41. Kıran Karaca yörük (köyünde)küçük yaşta günahsız bir çocuğun öldürülmesi.
42. Kasaba civarındaki hayvan çobanınm öldürülmelerı ve hayvanIarının gasp edilmesi.
43. Kelemağrı köyünden Hasan'ın evi yakılarak kendisinin öldürülmesl.
44. Sarpun köyünden Kara kütük Mahallesinde Berazerme SoftaoğIu Hüseyin'in öldürülmesi.
45. Sarpun köyünden Osmanoğlu Galip'in öldürülmesi.
46. Sarpun köyünden lş lçin orada oturan Köprü'nün Çekalan köyünden Hatibi Osman Efendi ve arkadaşı Havzalı Kaşelik köyünden Mehmet'in öldürülmeleri.
47. Alalan köyünün Yaylacık Mahallesi Camisi Hatibi Molla Mustafa'nın korkunç şekilde öldürülmesl, 2000 lirasının gasp edilmesl.
48. Alalan köyünden Ali Onbaşı ve arkadaşlarının öldürülmesi.
49. Alalan köyünden Karasuranca'nın ve arkadaşlarının bir derede bıçakla öldürülmelerl.
50. Karlı köyünde Çerkes Musa ve Arnavud Ahmet ve arkadaşlarının korkunç şekilde öldürülmelerl.
51. Terzili köyünde Kelce oğlu Mehmet'in öldürülmesl.
52. Kelemağrı köyünden Samsun ile Bafra arasında Enbiyalı Dağı cıvarında Veysel Çavuş'un korkunç şekilde öldürülmesl.
53. Kasaba'dan eşrafından Çizmelizade Şevket Efendfnin Değirmencl Velinin öldürülmesl.
54. Çelikalan köyünden Türkmenler olayında Ahalinin Özalan Mahallesine iltica ile İmam Ali Efendi'nin, Muhtar Mehmet ve erkek ve kadın ve çocukların toplam 32 kişinin öldürülmesl.
55. Ahırcı köyünden İblşoğlu İbrahim ve kardeşinin öldürülmelerl.
56. Klrne köyünden Hazinedarzade Abdulcelal'ın öldürülmesl.
57. Taşköy köyünden Çakırpehlivan oğlu Mehmet ve arkadaşlarının öldürülmelerl.
58. Askerl sevkiyat Için Samsun yolunda Alaçamlı Hasan'ın öldürülmeslyle sevk edilmekte olan askerlerden Rum askerinin ayrılması ve gerl alınması.
59. Gazibeyli köyü yolunda Arap oğlu Abdulmecld'in öldürülmesl.
60. Oruçkoğası, Üçpınarköyü Çerkesci'nin Receb'in çlftllğl yakılarak bir Arnavud ve karısının öldürülmelerl.
61. Esani'de öldürülen Ardahanlı Musa ve Arnavud'un öldürülmeleri.
62. Kasabadan olup Hacılar kürtler köyünde Hacı Seyyıd Aga'nın çiftliğinde blr Arnavud ve annesinin öldürülmesl.
63. Hacılar kürtler köyünden Nlko İbrahlmoğluAll'nln öldürülmesi.
64. Sarıköy'de blr Arnavudun ve (başka) blrinln korkunç şekllde öldürülmesl.
65. Ahırcık köyünden Sivaslı güvenllk görevlisinin öldürülmesi ve hayvanlarının gasp edllmesi,
66. Clvare köyünde şose üzerinde blr Arnavudun öldürülmesl.
67. Gelerice ormanında öldürülmüş olarak bulunan lki kişinin öldürülmesi.
68. Bayram dolayısıyla köyüne giden blr askerin öldürülmesi ve silahının gasp edilmesl.
69. Bafra Kelemağrı köyünden Kamsızoğullarından Salah'ın evinin basılarak aileslne zor kullanılması ve işkence yapılması, ev eşyalarının gasp edllmesl.
70. Bafra Kelemağrı köyünden Kamsız oğullarından Sallh'ln iklncl olarak aile fertleri ve çocuklarının çırılçıplak soyulması.
71. Tekke sarmaşık köyünden Mimoğlu Hüseyin lle bunun çocukları öldürülmüş ve çocukları dağa kaldırılarak cenazelerl blr dağda bulunmuştur. Aileslnln öldürülmeslnden ayrı olarak evlerlnde bütün mal ve eşyalarıda toptan gasp olunmuştur.
72. Ardahanlı Kürtlerln çlftllklerl basılarak ellerlndekl mal ve eşyaları toptan gasp edllmlştlr.
73. Kasabadan Bodur oğlu Ahmet Efendl lle Şeyhulaş köyünden Kuyusuzoğlu Kurt'u Kapukaya'da korkunç şekllde öldürmüş ve etlerini kebap yapmışlardır.
74. Alaçam'ın Taşkelik köyü altında lklsl Türk, blrlsl Arnavud üç kişı öldürülerek 500-600 llraları gas polunmuştur.

YAKILAN KÖYLER
Koşaca, Çağşur, Kocahüseyln Deresl tamamen, Düzköy köyünün Uruk Mahallesi, Ağlan köyünün bir kısmı, Kuzalan köyünün blr kısmı, Gökalan köyünün blr kısmı, Mellkalan-Türkmenler tamamen; Kasnakcı mermer köyünün tamamı, Kuşkayası köyünün tamamı, Kıran Karacayörük Köyünün tamamı, Alaylı, üçpınar tam olarak,Yiğitalan köyünün blr kısmı, Kovanlık köyünün blr kısmı, Eğdlr, Ledros , Lengerll köylerinin blrer kısmı, Muhzırzade Hacı Mehmet Efendl'nln Cemve Mamur Çiftliği tamamen, Cemilzade Yeğen Ağa'nın Çlftllgı toptan, Hacı Hafızzade Tevfik Ağa'nın çiftliğl toptan, Hazinedarzade Hacı İbrahim Bey'in, Vardaroğlu Mustafa Ağa'nın ve İslambeyzade Mehmet Efendl'nin çlftlikIeri tamamen, Terzili köyünden Barhane Mahallesinin blr kısmı, Köseli köyünden Barhane Mahallesinin blr kısmı yakılmıştır.

SAMSUN'DA RUM ÇETELERİNİN YAPTIKLARI KANLI KATLİAMLAR
Mütareke ile beraber Samsun'daki Rumlar birden değişmişti. Akşamları dışarı çıkmak Müslümanlar için tehlikeli bir hale gelmişti. Rumlar açıkca silahlı dolaşıyorlar, yine öylece Saathane Meydanı'nda düzenledikleri at yarışlarında, atlarını Hükümet binasının önüne kadar sürerek gösteri yapıyorlardı.
Samsun'daki Rum halkının bu taşkınlıkları ve tecavüzleri Türk'ler arasında "Gâvur azması" diye adlandırılmıştı; birinci gâvur azması büyük savaşta olmuştu, ikinci gâvur azması ile mütarekede oluyordu.
Samsun'da şekavette olan Güllüce Köyü'nden Hristo, Koruluk Köyünden Hoşri, Sinemetaş Köyü'nden İstaposioğlu İstatyos çeteleriydi. Ayrıca adlarıyla tanınan Anastasoğlu Yakuf, Dimitoğlu Yago, Panayotoğlu Lefter, Deli Hambuoğlu Fidol, Trandefiloğlu Arigo, Kocaboğaoğlu Anastas, Makaryos ve Nikola, Çullu Lefter, Nikolaoğlu İstil, Kostioğlu Bırama ve Andon Paşa çeteleri de vardı.
Bu çeteler yanlarında 100'e yakın silâhlı adamlarıyla dolaşırlar, köyleri basıp yağma ederlerdi. Bu olaylardan olarak Güneyköy baskınında 13 kişiyi, Beylerce Köyü Baskınında 11 kişiyi çocuk, kadın, erkek demeden öldürmüşlerdi. Katledilen arasında bir yaşında bebekler, seksen yaşında intiyar kadın ve erkekler de vardı. (Şehitler listesi yazı sonuna eklenmiştir.)
Samsun-Duayeri mevkiinde Hoşri çetesinin kurduğu tuzağa düşen Koruluk köylülerinden 20 kişi de, yine aynı şekilde, 7 Ekim 1921'de öldürülmüşlerdi. Gebi köyünden olup, yolları kesilerek öldürülenlerin cesetleri de, dehşet yaratmak için kağnı arabalarıyla Samsun'a gönderilmişti. (Şehitler listesi yazı sonuna eklenmiştir.)
Dağlarda şekâvette bulunan Rum çeteleri bazen ihtiyaçları için Samsun'daki Rum evlerine inerek barınırlardı. Samsun Polis Müdiriyeti'ne intikal eden bir ihbardan Eski Mezarlık Mahallesi'nde Yorgi eşi Evgenya'ya ait eve böyle kişilerin geldiği anlaşılmıştı. Ev sarılıp eşkiyalar ölü olarak ele geçirildiği gibi, yapılan aramada şu propaganda kağıdı bulunmuştu: "Bizim çocuklar silâhlarınızı kuşanınız. Hepinizin gözlerinde sevinç parladığını görüyorum. Yaşınız ilerledikçe gökteki kesif renge bürünmüş bulutlar, bir süratli akışla etrafa dağılıyor. Durmayıp silâhlanınız. Sevgili ecdadımızın kıymetli bir yadigâri olarak bıraktığı bu mukaddes toprağın pek geniş ve hür bir sema altında bulunduğunu görmek ne vakit nasip olacaktır? Hemen sürat ve şevkle silaha sarılınız. Sarılınız ki, ölmüş rüyalarınıza hayat ve hakikat nuru yağsın."
Samsun'un Kavak nahiyesinde ise, Kara İlya adlı bir Rum eşkiyasının ve çetesinin, Yürmenli Köyü'nden Hurşid adlı bir Türk'ü şehid etmeleri yörede büyük etki yapmış, O'nun adına söylenen ağıtlar zamanımıza kadar gelmiştir.
1920 yılı sonuna kadar Rum şekaveti sebebiyle Samsun içinde 7 katil, 1 yaralama kaza dahilinde ise 51 katil olayı meydana gelmiştir. Muhtelif köylerde de 500 hane yakılmıştır.
Haziran 1922'ye kadar ise, Samsun ve havalisinde halktan 3'ü çocuk olmak üzere 14 kişi, 1'i başçavuş yardımcısı olmak üzere 6 asker Rumlar tarafından şehid edilmişlerdir. Halktan 4 kişi askerden 13 kişi olmak üzere, 17 kişi de yaralanmıştı.
Haziran 1922'ye kadar Kavak ve köylerinde ise Rum çeteler tarafından 830 baş hayvan, 307 koyun gaspedilmiş, halktan 8 askerden 1 kişi olmak üzere 9 katil, yine askerden 2, halktan 1 kişi olmak üzere 3 yaralama olayı meydana geliş, 1 samanlık da yakılmıştır. Köylere yapılan baskınlar ve değirmenlere yapılan tecavüzlerde ise tespit edilemiyen miktarda zahire gasbedilmiştir.
Canik Sancağı ve Amasya Sancağı'ın sınırında bulunan, Merzifon'un kuyezindeki Tavşan Dağı da Rum eşkiyalarının yatağıydı. Buradan zaman zaman Kavak, Bafra, Alaçam ve Lâdik, Vezirköprü, Havza Merzifon taraflarına tecavüz ediyorladı.
Bu mıntıkadaki Rum çeteleri de şunlardı: Merzifon'un Osmanoğlu Köyü'nden Lazar, Beyan Köyü'nden Yarküloğlu Nikola, Hacıbeli Mahallesi'nden Aris, Gelinsesi Köyü'nden Taşoğlu Mihail çeteleri...
Köprünün Armudlu Köyü'nden Kısabacak ve Hambu çeteleri, Karlık Köyü'nden Rum eşkiyaları, Düzyol Köyü'nden Patlakoğlu İlya, Göçmenoğlu İstavri, Konstantinoğlu Anastas, İncirli Köyü'nden Taşoğlu Kiryaki, Çinici Köyü'nden Savaoğlu Lazari çeteleri, Karaköy Rum eşkiyalarından Çamu, Ustabaşıoğlu Vangelos, Mahmudlu Köyü'nden Papaz Yorgi, Konstantinoğlu Dimit, İstiloğlu İstil, Tanayıloğlu Elis, Anastasoğlu İlya ve Baraş, Anesti çeteleri Kapaklı Eşme Köyü'nden Filoci, Sarı Pavlos, Kara Vasil çeteleri...
Havza'nın Aydoğdu Köyü'nden Karapınarlı Yakuf ve Kapısızoğlu Anastas, Yağıbasan Köyü'nden Anesti Çavuş, Hınka, Vasil, İlya, Panayot ve Dombak çeteleri, Karlık Köyü'nden Yortuloğullarından Limatos, yine Aydoğdu Köyü'nden Piç istil, Tatarkale köyünden Milasyesoğlu Tasas, kesrüf köyünden Virandefiloğlu Hristaki, Karacaviran Köyü'nden Koçuroğullarından Dimitoğlu Yoriga, Papasoğullarından yanioğlu Haralambos, Atnasoğullarından Lazaroğlu Foti, Kaba Boroğullarından Hristo, Kırbaçoğullarından Mihail, Anastas, İstatyos, İyidere Köyü'nden Karayamalıoğlu Hambi, Sava ve Anesti çeteleri...
Lâdik'te ise kalabalık çetesiyle tanınan Rum eşkiyası Sokrat'tı. Ayrıca adlarıyla bilinen ve şekavet icra eden Rum çetesi de vardı.
Bu çetelerin sebep oldukları hadiselerden olarak şunlar zikredilebilir:
Pekmezci Köyü baskını (Merzifon): 13 Kasım 1918 günü çetebaşı Kosti, Vangil, Büyük Hampular ve Küçük Hampular idaresindeki 20 kişilik Rum çetesi Pekmezci Köyü'nü kuşatarak soyguna başlamışlardı. Köyün zenginleri olarak bilinen Molla Halil oğlu Osman dövüIerek ve bıçakla işkence edilmek suretiyle bütün varlığı gasbedilmiştir.
Baskını haber alan Topaloğlu Ömer Ağa kaçmışsa da, oğlu Mahmud eşkiyanın eline düşmüş ve bütün zenginlikleri gasbedilmiştir.
Çakal Mezrası baskını (Merzifon): 23 Kasım 1918'de çetebaşı İstil ve 20 kişilik çetesi adı geçen köyü basıp, dayak ve işkenceyle gasbda bulunmuştur. Köyü soyup 13 adet kırmızı altın ve 1702 liralık ev eşyası, mal ve hayvanat ele geçirerek uzaklaşmışlardı.
Ortaklar Köyü katliamı (Vezirköprü): 2 Ekim 1921'de 900 kişilik büyük bir Rum eşkiya grubu Ortaklar Köyü'nü kuşatarak yakaladıkları kadın, çocuk ve erkekleri kurşun ve süngüden geçirmiştir. Bu katliamda 14 kadın, 12 erkek şehid olup 5 erkek, 3 kadın ağır yaralanmıştı. Soygundan sonra 150 hanelik köy yakılmış, ambarlardaki 3550 ölçeklik zahire yanarak yok olmuştur. Bu baskında 59 baş çiftlik hayvanatıda gasbedilmişti.
Esenbey Köyü baskını (Vezirköprü): 2 Ekim 1921 tarihinde aynı eşkiya grubu, bu 40 hanelik köyü de basarak ele geçirdiği 11 kişinin 8'ini öldürmüş, 3'ünüde ağır yaralamıştı.
Esenbey Köyü küçük olmakla beraber zengin bir yerleşim yeriydi. Yakılan binalar, zahire, gasbedilen mal ve hayvanatın maddi kıymeti 1 670 000 kuruş olarak hesaplanıştır.
Küpecik Köyü baskını (Ladik): 31 Ağustos 1921 günü 80 kadar silahlı, 100 kadar da kadın ve erkek silahsız Rum eşkiyasından oluşan çete, Küpecik Köyü'nü basmıştır. silahsız olan Rum'lar evleri ve samanlıkları ateşe verirken, yangından dışarı çıkanlar da kurşunlanmıştı; 5'i erkek. 1'i kadın olmak üzere 6 kişi yanarak can verirken 7 erkek, 3 kadın da kurşunlanarak öldürülmüştü. ayrıca 2 erkek ağır yaralanmış, 2 kadın da dağa kaldırılmıştır.
150 hanelik Küpecik Köyü'nden ancak 5 hane ve 10 samanlık kurtulabilmiştir. Toplam 213 bina ve 21 920 ölçek zahire yanmış, 159 baş çiftlik hayvanatı gasbedilmiştir. Bu maddi zayiat da, 4 730.000 kuruş olarak hesaplanmıştır.
Ayrıca hava değişimi için memleketlerine gitmekte olan 7 nefer de, Mahmutlu Köyü civarında 29 Mayıs 1919'da yine bu çeteler tarafından pusuya düşürülmüşlerdir. "Sığır çobanı" lâkabıyla tanınan Rum çetebaşı Konstansin oğlu Dimit ve 30 kadar eşkiyanın saldırısına uğrıyan bu askerler, orada katledilmişlerdir.

(*) Hazırlayan Notu
Dr. Yılmaz KURT'un TBMM'nin Kültür yayınlarından "POSTUS MESELESİ"
Dr. Nuri YAZICI'nın "Milli Mücüdelede (Canik Sancağında)Pontuscu Faaliyetler" Kitaplarından Derleme Yapılmıştır.

- Geri -