GÜLBENKYAN (Bir İhanetin Anatomisi)
GALİP TÜRKMEN

"Gülbenkyan (Kalust Sarkis), Ermeni asıllı iş adamı. (İstanbul 1869 - Lizbon 1955) 1895'de Royal Dutch Shell'den Henry Deterding ile ortaklık kurdu. 1902'de İngiliz uyruğuna geçti, Musul bölgesindeki yeraltı işletmelerine katkıda bulundu ve haklarını Irak konsorsiyumuna (Fransa, İngiltere, Hollanda, ABD) (1920) devretti; ancak, kendine mülk ve kardan % 5'lik bir pay ayırdı. Ayrıca, İngiliz -İran (Anglo-Pers/bu günkü BP) şirketinde hissesi vardı... Lizbon'da, Kalust Sarkis Gülbenkyan tarafından kurulan vakıf, Portekiz içine dağılmış 150 kütüphaneyi, ayrıca dış ülkelerde bir çok enstitüyü yönetir, öğrencilere burslar ve sanatçılara ödüller verir, sergiler ve festivaller düzenler..." Büyük Larousse'un Gülbenkyan maddesi bu masum bilgileri vermektedir bize. Tüm dünyada Bay %5 olarak tanınan Gülbenkyan gerçekte kim?
1920'li yılların başında, petrol mücadelesi tek bir bölgede Mezopotamya'da yoğunlaştırılmış olarak devam ediyordu. Savaştan önceki 10 yıl içinde de Mezopotamya, petrol konusundaki entrikalarda, diplomatik ve ticari rekabetlerde daima odak noktası olmuş, mücadelenin konusunu teşkil etmiştir. Bölgenin yüksek oranda petrol potansiyeli içerdiği hakkında verilen raporlarla bu rekabet daha da şiddetleniyordu. Süregelen bu çekişmeler artık mahvolmuş durumdaki, borca gömülü, müzmin borçlu Türk İmparatorluğu'nca da, kendine yeni gelir kaynakları oluşturmak amacıyla teşvik görüyordu. Savaş öncesi yıllarda sahnede rol alan oyunculardan biri de Ortadoğu'ya Alman nüfuz ve hırsını sokmak isteyen Deutsche Bank önderliğinde kurulmuş bir Alman grubuydu. Karşıt taraf ise, rakip bir grup, William Knox D'arcy'nin başkanlık ettiği, sonradan Anglo - Pers Şirketi'ne (BP) katılmış olan grup vardı. Şirketin amacı İngiltere hükümeti tarafından Almanya'ya karşı bir ağırlık oluşturmaktı.
Çok geçmeden, 1912 yılında İngiltere hükümeti hiç beklenmedik bir anda, sahneye yeni bir oyuncu sürecekti. Yeni oyuncu, Türkiye Petrol Şirketi'dir. Daha sonra Deutche Bank'ın petrol üzerindeki imtiyazlarını bu şirkete devrettiği anlaşılacaktı. Yeni kurulan bu şirkette Deutsche Bank ve Royal Dutch Shell dörtte birer hisseye sahipti. Şirketin toplam varlığının yarısı olan en büyük hisse ise adı Türk Milli Bankası olan (Türkish National Bank) aslında salt İngiltere'nin ekonomik ve politik çıkarlarına yönelik olarak, İngiliz banker Cassel tarafından kurulmuş bankaya aitti. Ancak oyuncuların hepsi bundan ibaret değildi. Bir oyuncu daha vardı ki bu bazılarınca 'petrol diplomasisinin Talleyrand'ı' olarak anılıp hayranlık duyulan, bazılarının ise küçük görüp değersiz bulduğu Kaluste Gülbenkyan adındaki Ermeni milyonerdir. Türkiye Petrol Şirketi'nin kuruluşunu ayarlayan kişi Gülbenkyan'dır. Biraz daha derin araştırıldığında, Gülbenkyan'ın Türk Milli Bankası'nda yüzde 30 hissesi olduğu ve bunu sakladığı ortaya çıktı. Türk Milli Bankası'ndaki yüzde 30'luk hisse Türkiye Petrol Şirketi'nde yüzde 15 hisse anlamına geliyordu.

Abonelik için tıklayınız.

- Geri -