|
23 Temmuz 2003
FİZAN’DAN LOZAN’A (1)
Şahap Osman ARAS
Fizan neresidir? “Gitmek var, dönmek yok”
denilen, Arabistan çöllerinde bir meçhul. Ancak,
ne yanda olduğu pek önemsenmez. Çünkü, FİZAN bir
simgedir. Tıpkı MONDOROS ve SEVR gibi… Bitişin ve
tükenişin simgesi.
30 Ekim 1918’de, Limni Adasının MONDOROS
Limanında, Osmanlı Devleti’nin Bahriye Nazırı
Hüseyin Rauf (Orbay) Bey ile İngiliz
İmparatorluğunun Akdeniz Donanması Komutanı Amiral
Calhtrop tarafından imzalanan Ateşkes (mütareke)
iç ve dış düşmanlarımız tarafından “kayıtsız
şartsız teslim anlaşması” gibi uygulandı.
Halife/Padişah Yönetimine imzalatılan 10 Ağustos
1920 tarihli SEVR Antlaşması ise, Osmanlı
İmparatorluğunun “Veraset İlamı” oldu.
Bugün 80. yılını kutladığımız LOZAN Barış
Antlaşması, Türkiye Cumhuriyetinin tapu senedidir.
MONDOROS ve SEVR’i yürürlükten kaldıran bu
antlaşma, şehitlerimizi kanı ve canı pahasına
kazanılmıştır. Onları rahmet ve minnetle anıyoruz.
LOZAN Barış, antlaşması, 143 maddelik Ana Belge
ile, buna ekli, 15 belgeden oluşmaktadır. Antlaşma
hükümleri çok kapsamlıdır. Ancak altı başlık
altında toplanabilir. HUDUTLAR, AZINLIKLAR,
KAPİTÜLASYONLAR, BORÇLAR, BOĞAZLAR, SAVAŞ
TAZMİNATI.
a.
Hudutlar:
Suriye sınırımız Fransızlarla imzaladığımız 20
Ekim 1921 tarihli ANKARA antlaşmasına göre; Trakya
sınırımız Misak-ı Milliye (Ulusal Andımıza) göre
belirlendi. İmroz (Gökçeada) ve Bozcaada dışındaki
Ege adaları Yunanistan’a, 12 Ada İtalya’ya
verildi. Irak sınırımız LOZAN’da çözüme
kavuşturulamadığından, İngiltere ile görüşmeler
LOZAN sonrasına ertelendi.
(NOT: Doğu’da, İran’la olan sınırımız 1639 yılında
imzalana Kasr-ı Şirin Antlaşması ile
belirlenmiştir. 3 KAFKAS Ülkesi;
Gürcistan/Ermenistan/Azerbaycan ile olan
sınırlarımız ise, 16 Mart 1921 Moskova Antlaşması
ve 13 Ekim 1921 Kars Antlaşması ile belirlenmiş
durumdaydı)
b. Kapitülasyonlar:
Ulusumuzu boyunduruk atkında tutan ekonomik, mali,
adli, ve idari kapitülasyonlar (5 yıllık bir geçiş
döneminin ardından) temelli kaldırılıyordu.
c.
Dış Borçlar:
Osmanlı’nın 1881’de iflası ile Düyun-u Umumiye
İdaresinin vesayeti altına giren mali ve ekonomik
bağımsızlığımız yeniden kazanıldı. Türkiye
Cumhuriyeti’nin payına düşen borçlar Fransız
Farngı olarak takside bağlandı. (Son taksit 1954
yılında ödendi.)
d.
Boğazlar:
İSTANBUL ve ÇANAKKALE Boğazlarının her iki
yakasında 15’er Km.’lik askersiz bölge
oluşturuldu. Boğazların yönetimi, uluslar arası
bir kurum olan “Boğazlar Komisyonu”na bırakıldı.
e.
Savaş tazminatı olarak, EDİRNE’DE MERİÇ Nehrinin
batı yakasındaki KARAAĞAÇ üçgeni Türkiye’ye
bırakıldı.
Başkomutan Gazi M. Kemal Paşa,
30 Ağustos 1922 günü DUMLUPINAR’da Büyük Zafer
kazanıldıktan ve kaçan Yunan ordusunun artıkları 9
Eylül’de İZMİR Körfezi’ne döküldükten sonra,
İtilaf Devletlerinin (İngiltere, Fransa, İtalya)
ateşkes taleplerine olumlu yanıt vermişti. 3
Ekim’de Mudanya’da başlayan ateşkes görüşmeleri
için Garp cephesi Komutanı İsmet (İnönü) Paşa
görevlendirilmişti. İsmet Paşa MUDANYA’da üstün
bir diplomatik performans sergiledi. 11 Ekim 1922
günü ateşkes imzalandı. Bu başarı O’nun Lozan
Barış görüşmeleri için, Dışişleri Bakanı ve Baş
delege olarak seçilmesine etken oldu. İsviçre’nin
LOZAN kentindeki görüşmeler 20 Kasım 1922 günü
başladı. Fakat, bir süre sonra çıkmaza girerek 4
Şubat 1923 günü kesintiye uğradı.
Görüşmelerin ikinci evresi 23
Nisan’da başladı ve 24 Temmuz 1923’te TBMM
Hükümeti’nin diplomatik zaferi ile sonuçlandı.
LOZAN görüşmeleri sırasında Hüseyin Rauf (Orbay)
Bey İcra Vekilleri Heyetinin Reisi (Başbakan) idi.
Her nedense, Başbakanlık görevinden bile vazgeçme
pahasına, LOZAN’dan dönen İsmet Paşa
Başkanlığındaki Heyeti karşılamaya gitmedi.
-
Geri -
|
