|
26 Mart
2004
İRAN’DAKİ KAVGALI SEÇİM
Ş.Osman ARAS
Nüfusça TÜRKİYE ile yarışan, yüzölçümü
iki katımız (1.650 milyon kilometrekare) olan İran
İslam Cumhuriyetinde (İİC) 20 Şubat 2004 günü 290
üyeli Meclisin 7.Dönem Milletvekillerini
belirlemek için seçim yapıldı. 25 / 26 Aralık
depreminde yerle-bir olan ve elli bin civarında
can kaybına uğrayan BEM’de seçim yapılamadığından,
seçmenler 289 sandalyeyi belirlemek için sandık
başına gitti.
İİC’de seçmen olabilmek için, yaş
sınırı:15. Seçmen sayısı: 46 Milyon. Milletvekili
seçilmek için ise 30 ila 75 yaş sınırı arasında
bulunmak ve en önemlisi şeriata tamamen uygun
olmak gerekiyor. Şeriata aykırı oldukları iddiası
ile, üç bine yaklaşan aday Anayasayı Koruyucular
Konseyi (Şura-yı Nigahban) tarafından veto edildi.
Veto edilenlerden 80 kişi 6.Dönemde Milletvekili
idi.
20 Şubat seçimi, rejime kaskatı sarılan
muhafazakarlarla, İran halkına biraz daha
serbestlik ve özgürlük tanınmasını isteyen
reformcular arasında geçti. Muhafazakar “Kayhan”
ve “Cumhur-i İslam” gazetelerinin seçime yüksek
katılım olduğu iddiaları gerçekleşmedi. Katılım
%51 civarında kaldı. Bu oran 11 Şubatta 25 yaşına
giren İİC seçimlerindeki en düşük katılımdır.
Oysa, seçimde oy kullananların kimliği
mühürlenmekte; mühürsüz olanlara devlet kapısında
(bürokraside) her türlü eza ve cefa
çektirilmektedir. Yirmiüç milyon seçmenin, bütün
bunları göze alarak, seçimi boykot etmiş olması
çok ilginçtir.
Reformcu oylarla 2001’de ikinci kez
seçilen Cumhurbaşkanı Ayetullah Seyyit Muhammed
Hatemi’nin görev süresi gelecek yıl dolmaktadır.
İİC Anayasasına göre üçüncü kez seçilmesi mümkün
değildir. 2001’deki seçime katılım oranı %90
civarında gerçekleşmiş ve Ayetullah Hatemi
kullanılan oyların %76’sını kazanmıştı. Kardeşi
Rıza Hatemi’nin boykot çağrısına katılmayarak ,
seçmenleri sandık başına davet ettiği halde, bunun
gerçekleşme- mesi Hatemi’nin de büyük prestij
kaybına uğramış olduğunun göstergesidir.
İİC seçim yasasına göre %25 barajını
aşabilen adaylar ilk turda seçilmiş,
seçilemeyenler (muhtemelen Mayıs ayında yapılacak
olan) ikinci tura kalmışlardır. İlk turda seçilen
187 Milletvekilinin dağılımı aşağıdaki gibidir.
Muhafazakarlar: 133
Reformcu : 37
Bağımsız : 17
Muhafazakarlardan oluşan 12 kişilik Anayasayı
Koruyucular Konseyi ile Meclis arasında
anlaşmazlık doğduğunda,sorun önceleri doğruca
İmamın, yani Dini Liderin önüne geliyordu. İİC’de
Dini Lider Cumhurbaşkanının da üzerinde olan ve
(Yasama-Yürütme-Yargı) tüm devlet gücünü elinde
bulunduran en yetkili otoritedir. 1989 yılında
vefat eden İmam Humeyni, ölümünden bir yıl önce
Düzenin Yararını Teşhis Heyeti (Mecme-yi Teşhis-i
Maslahat-ı Nizam) diye bir kurul oluşturdu. Halen
bu kurulun başında 23 Mayıs 1997’de Hatemi’nin
seçilmesiyle, Cumhurbaşkanlığı görevi sona eren
Rafsanjani bulunmaktadır. Anayasayı Koruyucular
Konseyi gibi, bu Kurul da muhafazakarların
elindedir ve Dini Lider Ayetullah Seyyid Ali
Hameney’in tam desteğine
sahiptir.
Sonuç olarak;
7.Dönem meclis çoğunluğunu ele geçiren, Senato ve
Anayasa Mahkemesi işlevlerine sahip Şura-yı
Nigahban’da ve tüm devlet organlarında kontrolü
elinde bulunduran muhafazakarlar karşısında ,
yasal (legal) muhalefeti oluşturan reformcular
İİC’de büyük ölçüde tasfiyeye uğramışlardır.
Parti ,dernek, sivil toplum kuruluşu,18 değişik
örgütlenmeden oluşan reformcu İslami Katılım
Cephesi’nin 10 kuruluşu Anayasayı Koruyucular
Konseyince veto edilmiş,gazeteleri kapatılmış ve
tam bir baskı altına alınmışlardır.
Cumhurbaşkanı’nın kardeşi Rıza Hatemi’nin
önderliğindeki bu kanadın İİC’deki geleceği
belirsizdir.
-
Geri -
|
