Ermeni Sorununun Tarihsel Gelişimi - IV

Orhan Çekiç

Parti kurucularının hiçbiri Osmanlı tebası değildir ve Türkiye'yi hiç görmemişlerdir. Buna rağmen, görmeden düşman olmuşlardır. Yayımladıkları parti programının hedefleri dehşet vericidir. Buna göre:

1. Bugünkü düzen bir ihtilalle ortadan kaldırılmalı, onun yerine ekonomik gerçeklere ve sosyal adalete dayanan yeni bir cemiyet oluşturulmalıdır.

2. Partinin ilk ve yakın hedefi Türkiye Ermenistanı'nın politik ve milli bağımsızlığını sağlamaktır.

4. Türkiye'de ihtilal yoluyla gerçekleştirilecek olan hedeflere varılmak için kullanılacak metot, propaganda, tahrik, tedhiş, teşkilatlanma ile köylü ve işçi hareketidir.

6. Partide bir merkez komitesi kurulacaktır. İşçilerden ve köylülerden oluşacak iki geniş ihtilal grubu kurulacaktır. Bunlardan ayrı olarak gerilla çeteleri teşkil edilecektir.

7. İhtilali gerçekleştirmek için en müsait zaman, Türkiye'nin harbe girdiği dönem olacaktır.

8. Süryaniler, Kürtler, Türklere karşı mücadelede kazanılmalıdırlar.

9. Türkiye Ermenistanı'nın bağımsızlığı elde edildikten sonra ihtilal, Rusya ve İran Ermenistanı'na teşmil edilecek ve federatif bir Ermenistan kurulacaktır.

İşte bu hayallere kapılan Ermeniler, bu yola onları itip teşvik edenlerin de gayretiyle ülkede anarşi ortamını hazırladılar. Böylece, bu ülkeyi bölmek isteyenlerle böldürmek istemeyenler arasında kıyasıya bir mücadele başladı. Ama her şeye rağmen, hükümetlerin hâlâ Ermeniler için verilmiş toplu bir sürgün kararı yoktur. Bu kadar olaylara rağmen, hükümetler olabildiğince serinkanlılıkla olayları yatıştırmaya çalışmaktadırlar. Hınçak Partisi Kumkapı nümayişi olayını, Sasun isyanını, Babıâli nümayişini, Zeytun isyanını üstlenecektir.

Görüldüğü gibi, 1887 yılından itibaren Ermeniler tüm Anadolu'da her türlü tahrik ve tedhiş hareketlerine girişeceklerdir. Devlet uzun süre bu olanlara seyirci kalacak, eli kolu bağlanacaktır. Bu durumda, aniden yıllardır ağır gelmeyen vergiler ağır gelmeye başlayacaktır. Bahane peşinde koşanlar her defasında bu bahaneleri kolayca bulacaklar, parti programının gereğini yapacaklardır.

Ermeni İhtilalci Taşnak Partisi (Daşnaksutyun ) ise 1890 yılında Tiflis'te kurulmuştur. Daha ziyade sosyalist olmayan, milliyetçi gençlerden oluşmuştur. Ermenice "federasyon" anlamına gelmektedir. Bu durumda Hınçak Partisi'nin de bu gruba katıldığı anlaşılmaktadır. Ancak bu birlik fazla sürmemiş, 1891'de Hınçaklar Federasyon ile ilişkilerini, onları çok yavaş ve ağır buldukları gerekçesiyle kesmişlerdir.

Taşnak Partisi'nin programı 1892 yılında ortaya çıkmıştır. Buna göre:

· Çeteler teşkil etmek,

· Her yola başvurarak halkın maneviyatını ve ihtilalci faaliyetini arttırmak,

· Halkı silahlandırmak için her yola başvurmak,

· İhtilal komiteleri teşkil edip, aralarında sıkı irtibatı temin etmek,

· Kavgayı teşvik etmek ve hükümet yetkililerini, muhbirleri, hainleri, soyguncuları yıldırmak,

· Hükümet müesseselerini yağmalamak ve harap etmek... Sayılabilir.

Bu parti ayrılıktan, bağımsızlıktan söz etmemekte, reformları talep etmektedir. Bu şekilde bir terör örgütü olarak ortaya çıkan Taşnaklar, Osmanlı Bankası Baskını'nı, 1904 Sasun İsyanı'nı, Yıldız Suikastı'nı üstlenmişlerdir.

Böylece isyanlar dönemi başlatılmıştır. Bu olayları:

Anavatan Müdafileri Olayı ( 8.12.1882), Armenekan Çeteleriyle Çatışma (Mayıs 1889), Musa Bey Olayı (Ağustos 1889), Erzurum İsyanı (20 Haziran 1890), Kumkapı Nümayişi (15 Temmuz 1890), Merzifon, Yozgat, Kayseri olayları (1892-1893), Birinci Sasun İsyanı (Ağustos 1894), Zeytun (Süleymanlı) İsyanı (1-6 Eylül 1895), Divriği (Sıvas) İsyanı (29 Eylül 1895), Babıâli Olayı (30 Eylül 1895), Trabzon İsyanı (2 Ekim 1895), Eğin (Mamüratül Aziz) İsyanı (6 Ekim 1895), Develi (Kayseri) İsyanı (7 Ekim 1895), Akhisar (İzmit) İsyanı (9 Ekim 1895).

Cumhuriyet Gazetesi - 29.04.2008